foto: Zbigniew Tomaszewski TOMCOLOR

Architektura budynku Jedynki w Iławie

Szkoła Podstawowa nr 1 im. Mikołaja Kopernika w Iławie znajduje się w budynku z 1898 r. przy ul. Kościuszki 2 A. W budynku określanym przez mieszkańców Iławy, ze względu na wykonanie z czerwonej cegły,  mianem „czerwonej szkoły”. Budowa budynku rozpoczęła się jeszcze w XIX wieku – w 1898 r. Od 6 października 1899 r. znajdowała się tutaj Stadtschule, czyli szkoła miejska. Z dniem 18 marca 1987 r. budynek został wpisany do rejestru zabytków nieruchomych woj. warmińsko-mazurskiego (nr rej.: 1538).

Budynek szkoły zaprojektowano na planie zbliżonym do litery „U” z wewnętrznym dziedzińcem. Można w nim dostrzec architektoniczne elementy neogotyku. Górna część fasady na szczycie budynku ograniczona jest krawędziami dwuspadowego dachu.

Fronton trójkątny jest jednym z najczęściej stosowanych elementów w architekturze klasycystycznej lub posługującej się formami klasycznymi. Szczyt budowli zwieńczony jest sterczyną (inaczej: pinakiel), czyli pionowym elementem dekoracyjnym w postaci smukłej, niedużej wieżyczki, stosowany często na wieżach i dachach.

Na osi frontowej ściany budynku znajduje się zegar.

Kolejnym elementem neogotyku dostrzeganym w architekturze „czerwonej szkoły” jest blenda, czyli ślepe okno. Mogła to być także płytka wnęka w ścianie, często o kształcie okna, stosowana przede wszystkim w celach estetycznych, rzadziej do odciążenia ściany. Czasem blendy były tynkowane na biało. Elementy te podkreślały pionowy charakter budowli, co powodowało, że budynek stawał się wyniosły, monumentalny, mierzył w górę – nabierał charakteru wertykalnego.

Okna budynku zestawione są w układzie triforyjnym i osadzone w płytkiej, tynkowanej i ostrołukowo zakończonej wnęce, która w górnej swej części została dodatkowo przepruta trzema oculusami z witrażami. Na zbliżeniowym zdjęciu widać, że zachowały się na tynku fragmenty zapewne oryginalnej, linearnej dekoracji w kolorze czerwonym.

Olbrzymie, wypełnione witrażami okna stanowią dekorację architektoniczną charakterystyczną dla sztuki neogotyckiej. Wysokie okna i witraże zostały wymienione podczas kapitalnego remontu auli szkoły w 2010r. (po uzyskaniu zgody i pod opieką konserwatora zabytków).

Charakterystycznym elementem narożników skrzydeł budynku są trójboczne szczyty – ściany szczytowe ze sterczynami w narożu i w zwieńczeniu. Pośrodku dwa ostrołukowe okienka, z odcinkami ceglanych obramień powyżej, które powtarzają łukowe kształty otworów okiennych. Obramienia te pełnią funkcje praktyczne – ochrona ściany przed ściekającą wodą opadową oraz dekoracyjne. Pod oknami znajduje się ozdobny fryz ułożony z wystających narożników cegły.

Poniżej podwójnego okna od strony ulicy Królowej Jadwigi widoczna jest tynkowana wgłębna prostokątna płycina, z góry i z dołu ujęta w dekoracyjne, ceglane obramienia, która posiada ślady inskrypcji Tu można odczytać zarysy usuniętych niemieckich gotycką czcionką pisanych napisów: Begonnen 1898 [rozpoczęcie budowy] i Vollendet 1899 [oddanie do użytku].

Wokół całego budynku widoczne są ceglane gzymsy: górny wieńczący, rozbudowany, przybierający formę dekoracyjnego fryzu podokapowego oraz gzyms pośredni, kostkowy. Charakterystycznym elementem neogotyku w Prusach była czerwona cegła, czasami glazurowana. W całym budynku okna w auli czy na półpiętrach klatek schodowych są wysokie i zakończone ostrymi łukami. Pozostałe okna zamknięte są łukami odcinkowymi.

Korytarze zdobią sklepienia i owalne filary. Budynek szkoły jest przykładem architektury z końca XIX w., która posługiwała się własnymi, nowoczesnymi rozwiązaniami technologicznymi, na miarę tamtych czasów.

W zwieńczeniu szczytu umieszczono metalowe elementy w kształcie – połączonych pionowym elementem strzały – odwróconych liter „C”. Są one zewnętrznym elementem konstrukcyjnego związania budowli. Są to kute klamry, stanowiące jednocześnie zewnętrzny element dekoracyjny budynku.

Projektantem i prowadzącym nadzór budowlany tego budynku w latach 1898 – 1899 był najprawdopodobniej architekt R. Klein. Zgodnie z informacjami znalezionymi przez Manfreda Bernerta (konserwatora zabytków w Niemczech, którego ojciec Norbert Bernert chodził do tej szkoły przed wojną) w materiałach historycznych na temat Iławy – do 1930 r. Szkoła Miejska w Iławie była największą szkołą w Prusach Wschodnich.

Materiał o architekturze budynku zebrany został przez dyrektora szkoły Aleksandrę Skubij do wydanego na rok szkolny 2014/15  kalendarza szkoły. Opis konsultowany był z archeolog Katarzyną Rutkowską (Miejski Urząd Konserwatorski w Olsztynie), z Łukaszem Szczepańskim (adiunkt w Muzeum w Ostródzie) oraz z Manfredem Bernertem (konserwator zabytków w Niemczech, pochodzący z Iławy).

Szkoła swoimi rozwiązaniami odwołuje się co prawda do stylistyki neogotyckiej, ale to nie oznacza, że ma rozwiązania typowe dla architektury średniowiecznej gotyckiej. W związku z tym nazewnictwo typowe dla architektury gotyckiej zostało w opisie zastosowane z zastrzeżeniami, bo i rozwiązania w XIX w. były często indywidualne, niekiedy regionalne i dostosowywane do funkcji obiektu.

Najnowsze wiadomości

Wyniki egzaminu ósmoklasisty

Na stronie Okręgowej Komisji Egzaminacyjnej ukazały się oficjalne wyniki egzaminu ósmoklasisty, który uczniowie pisali w maju. przedmiotszkołaSP1 gmina...

Iławski Budżet Obywatelski

Platforma Iławskiego Budżetu Obywatelskiego wystartowała. Czekamy na Wasze pomysły do 15 lipca! IBO2023 to pół miliona zł do dyspozycji...

Mamy zwycięzcę!

Najlepszym czytelnikiem okazał się Szymon Duczyc z klasy 7a, który w tym roku szkolnym wypożyczył aż 105 książek i choć nie wszystkie...